De Nederlandse kust, onze stranden en duinen zijn voor veel inwoners dé plek om uit te waaien en tot rust te komen. Ons kustlandschap is ook van levensbelang voor bescherming tegen een stijgende zeespiegel. Onze kust beheren op een manier die aansluit bij hoe de natuur dat zelf doet, is de komende decennia hard nodig om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen.
Zo hebben de Nederlandse duinen veel baat bij natuurlijk beheer, waarbij het zand vrij mag bewegen. Zand dat landinwaarts waait, zorgt voor stevige duinen, die meegroeien met de zeespiegelstijging, en een natuurlijke barrière vormen tegen het water. Als we kerven of inkepingen in de duinen maken, kan het zand van het strand gemakkelijker het duingebied inwaaien, waardoor duinen hoger en breder worden.
Door de beweging van het zand, het water en de wind verandert het kustlandschap voortdurend. Deze dynamiek is belangrijk, omdat het de natuur veerkrachtiger maakt. In de duinen, kwelders en schorren zorgen planten ervoor dat zand en slib wordt ingevangen en vastgehouden, terwijl bijvoorbeeld schelpkokerwormen en zeegrasvelden de bodem onder water versterken.
Op veel plekken langs de Nederlandse kust is deze natuurlijke dynamiek nog duidelijk aanwezig. In Nederland wordt dynamisch kustbeheer al decennialang ingezet, onder het motto van ‘zacht waar het kan en hard waar het moet’. Zo is in 2011 voor de kust van Kijkduin een schiereiland van 21,5 miljoen kuub zand aangelegd: de Zandmotor. Wind en natuurlijke stroming verspreiden het zand langs de kust en richting de duinen. Dit principe is ook toegepast bij de Hondsbosscher en Pettemer Zeewering, die in 2015 is vervangen door een duinlandschap met strand. Dit waterkerende landschap kan ons beschermen tegen zeespiegelstijging en biedt extra natuur- en recreatiegebieden.
Zandmotor
foto: Joop van Houdt / Rijkswaterstaat
Een andere Nature-based Solution die wordt onderzocht is het aanleggen van een vooroever (onder water) of voorland (boven water) voor een dijk. Deze bevorderen de waterveiligheid door golfdemping, de grondmassa tegen de dijk fungeert als een stabiliserende berm, en ze verminderen piping, het onder de dijk doorstromen van water. Daarnaast kunnen vooroevers en begroeide voorlanden bijdragen aan het tegengaan van erosie, sedimentinvang, bodemvorming, nutriëntencyclus, waterzuivering en koolstofvastlegging (reductie van broeikasgasemissies). Dit heeft gunstige effecten voor de ecologie. Ook bieden ze leefruimte voor vogels, vissen, schelpdieren en schaaldieren, en fungeren ze als corridors tussen gescheiden ecosystemen. Bovendien ondersteunen ze recreatie en verhogen ze de esthetische waarde van het landschap.
Zeespiegelstijging vraagt langs de héle kust om het opschalen van Nature-based Solutions om onze kustbescherming toekomstbestendig te maken. Het zand dat daarvoor nodig is, winnen we in de diepere Noordzee. Net als in de uiterwaarden van rivieren is ook bij winning van zand op zee aandacht nodig voor de effecten ervan op ecosystemen en biodiversiteit.
De verkenning ‘Meegroeien’, een aanvulling op eerder onderzoek van het Kennisprogramma Zeespiegelstijging van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de Deltacommissaris, laat zien dat natuurlijke processen in kustgebieden ook op langere termijn een belangrijke rol kunnen spelen bij bescherming tegen zeespiegelstijging. Door zand en slib in te vangen kunnen nieuwe hoger gelegen gebieden ontstaan die als natuurlijke buffer tegen de zee fungeren. Dit draagt niet alleen bij aan waterveiligheid, maar ook aan herstel en ontwikkeling van waardevolle Nederlandse deltanatuur.