Uit de casussen leren we ook: weet met wie je praat en pas je vocabulaire en verhaal daarop aan. Voor alle actoren en betrokken stakeholders is een helder en herkenbaar verhaal cruciaal. NbS die bijdragen aan meerdere maatschappelijke opgaven, zijn ingewikkelder dan een grijze oplossing voor één probleem.
Pas op met jargon: in de onderzochte casussen wordt de term NbS weinig gebruikt. ‘Groene oplossingen’, inzetten op biodiversiteit of bijvoorbeeld innovatief waterbeheer worden vaker gebruikt, om het verhaal op een aansprekende manier te kunnen vertellen.
Ruimte voor experimenten en vermijd de pilot-paradox
In diverse onderzochte casussen is gekozen voor de onbekende weg, met veel onzekerheden. Deze projecten zijn uitsluitend geslaagd omdat er ruimte was met die onzekerheden om te gaan, te experimenteren, risico’s te nemen en daarvan te leren, bijvoorbeeld in de Koopmanspolder. Om NbS aan te jagen, is het nodig dat overheden ruimte bieden voor experiment: met financiële hulpmiddelen die daarbij passen en bij de doorlooptijd daarvan; rek in de regels, een uitnodigende houding en door voorbeeldprojecten te delen.
Daarbij is de relatie tussen top down- (beleidsvorming) en bottom up-initiatieven een uitdaging. Als de overheid initiatieven van onderop toejuicht, moet ze ook ruimte geven aan grotere initiatieven dan alleen op buurtniveau. Een casus als het Bijenlandschap laat zien dat het regionale schaalniveau goed kan passen: groot genoeg om impact te maken en klein genoeg voor saamhorigheid bij de actoren. Op dat schaalniveau bestaan ook heldere kaders en spelregels en (financiële) hulpbronnen.
Waardeer de burgers die experimenteerruimte zoeken en accepteer dat de invloed van de overheid zich beperkt tot relevante hoofdlijnen. Anticipeer als overheid vroeg op mogelijke opschaling: zorg dat de condities die nodig waren om de pilot succesvol te maken, niet de doorwerking van de pilots op grotere schaal (‘pilot-paradox’) verhinderen. Belangrijk is om door te bouwen op geslaagde experimenten: anders blijven NbS afhankelijk van toevalligheden, zoals zeer actieve actoren en beschikbare budgetten.
Bewegingsruimte en professionaliteit
Goede ondersteuning, integrale benadering, voldoende capaciteit en professionele daadkracht (van minstens een aantal betrokken stakeholders) zijn succesfactoren in de onderzochte casussen. Zie bijvoorbeeld Grensmaas als groot project met een flinke organisatie, Koopmanspolder met een trekker uit het gebied en inhoudelijke kennis, het veel kleinere Bijenlandschap West-Brabant dat drijft op professionaliteit en daadkracht. Een bepaalde mate van organisatiegraad is belangrijk om de NbS daadwerkelijk van de grond te krijgen en de relevante samenwerking aan te kunnen gaan.
De overheid ziet toe op de spelregels, maar kan vaak extra hobbels op de weg toevoegen. Van een project- of gebiedsorganisatie vraagt het veel om alle spelregels goed na te leven, zowel qua inzet als budget. Ook vereist het bepaalde competenties van de betrokkenen. Zijn de kaders niet duidelijk, te ingewikkeld of te sturend, dan kan handelingsverlegenheid optreden. Enerzijds is de overheid aan zet om te werken aan vereenvoudiging van regels, anderzijds is het op gebiedsniveau belangrijk voldoende capaciteit op verschillende vaardigheden te borgen.
