Geen tegenstand, wel stilte
Wie een verklaring zoekt voor de trage opschaling van NbS, denkt al snel aan gebrek aan financiële middelen of politieke onwil. Dit onderzoek laat zien dat in geen van de ruim dertig nationale programma’s staat dat NbS niet of minder zou moeten worden toegepast. Tegelijkertijd wordt in beleid nog zelden nadrukkelijk voor NbS gekozen: van de ruim dertig onderzochte programma’s doen dat er slechts zes: programma’s die NbS, natuurinclusiviteit of ecosysteemdiensten expliciet als voorkeursaanpak benoemen. Bij de rest blijft het bij een vermelding, of ontbreekt NbS als concept helemaal. Een NbS-doelstelling of een verankering via harde eisen, zoals aanbestedingscriteria, blijft achter. De kans ligt dan ook vooral in het gerichter benutten van bestaand, welwillend beleid om NbS actief te stimuleren.
Sommige domeinen lopen voorop
Het beeld verschilt sterk per domein. Programma’s binnen landbouw & natuur en bodem- & watersystemen verwijzen het vaakst naar NbS en geven de aanpak in een aantal gevallen ook expliciet de voorkeur, denk aan het Programma Versterken Biodiversiteit en het Programma Natuur. Ook de Programmatische Aanpak Groen in en om de Stad spreekt een duidelijke taal: groene oplossingen hebben hier de voorkeur boven technische.
Drie domeinen blijven achter: leefbare steden & regio’s, energie & (circulaire) economie en defensie. Daar wordt NbS nog nauwelijks structureel benoemd. Dat wil niet zeggen dat er niets gebeurt: in programma’s als de Woningbouwopgave en het Nationaal Plan Energiesysteem wordt bijvoorbeeld al gesproken over natuurinclusiviteit en meekoppelkansen. Maar een uitgesproken voorkeur voor NbS ontbreekt. NL2120 verkent voor deze domeinen in vervolganalyses, samen met de betrokken partijen, waar wél aanknopingspunten liggen.
Een instrument, geen vertrekpunt
Een belangrijke sleutel ligt in het Beleidskompas. Dat is de centrale werkwijze waarmee de Rijksoverheid beleid ontwikkelt. NbS wordt daarin al genoemd, als ondersteunend instrument om een beleidsdoel te realiseren. Dat is positief. Tegelijk zien de onderzoekers ruimte om dit verder te versterken: zolang NbS wordt gepositioneerd als één van de vele instrumenten, kan het gemakkelijk ondergesneeuwd raken tussen andere opties. Wanneer NbS wordt geformaliseerd als uitgangspunt voor doelbereik, in plaats van als optioneel instrument, wordt het een vanzelfsprekend vertrekpunt voor elke verandering in de ruimtelijke ordening.
Het document dat op dit moment het dichtst in die buurt komt, is de Voorontwerp Nota Ruimte, die water en bodem als sturend principe hanteert en inzet op natuurinclusiviteit. NL2120 diende hierop een zienswijze in met als aanbeveling om van robuuste natuurlijke systemen een basisconditie en een verbindend element tussen alle ruimtelijke thema’s te maken met sterke regie op korte termijn. Of die lijn doorzet naar de definitieve Nota Ruimte, is één van de dingen om de komende tijd te volgen.
