Brede welvaart als beleidsinstrument voor Nature-based Solutions: drie lessen voor beleidsmakers

18 augustus 2026

Nature-based Solutions (NbS) bieden meer dan alleen biodiversiteitswinst, waterveiligheid of klimaatadaptatie. Ze zorgen ook voor een leefbare omgeving en gezondheidswinst. Maar die meerwaarde is lastig te vangen in de rekenmodellen waarmee grijze en groene oplossingen doorgaans worden vergeleken. Brede welvaart biedt daarvoor een kader, en duikt dan ook steeds vaker op in beleidsstukken.

Een nieuwe policy brief van Joris Gort, Sander van den Burg en Trond Selnes (Wageningen Research), uitgevoerd binnen NL2120, onderzocht hoe die relatie tussen brede welvaart en NbS in de praktijk uitpakt. Voor beleidsmakers die NbS willen laten meewegen in gebiedsprocessen en investeringsbeslissingen, biedt dit bruikbare lessen.

Beeld: Binne-Louw Katsma

Waarom brede welvaart en NbS verbonden zijn

NbS zetten natuurlijke processen in voor grote maatschappelijke opgaven: waterberging, waterzuivering, waterveiligheid, koolstofopslag, groene recreatie, biodiversiteit. Vaak zijn ze op de lange termijn goedkoper en houdbaarder dan grijze oplossingen, en leveren ze boven op dat financiële voordeel ook nog aanvullende baten op. Die aanvullende baten zijn moeilijk zichtbaar te maken met traditionele afwegingskaders, die vooral zijn ingericht op kortetermijnkosten en directe functies.

Brede welvaart is daarom relevant voor NbS om vier redenen, zo stelt de policy brief:

Het maakt de meervoudige waarde van natuur zichtbaar;

Het neemt effecten op de lange termijn mee;

Het stelt niet alleen economische groei centraal;

Het ondersteunt duurzame en integrale beleidskeuzes.

Voor beleidsmakers die NbS naast een civieltechnisch alternatief moeten afwegen, is dat exact waar traditionele kosten-batenanalyses vastlopen.

Verankering van brede welvaart in beleid

De onderzoekers brachten eerst in kaart hoe brede welvaart, en daarmee de ruimte voor NbS, is verankerd in nationaal beleid: in het Financieel Jaarverslag van het Rijk, in rijksnota’s als het Nationale Water Programma en de Ontwerp Nota Ruimte, en in de begrotingssystematiek via samenwerking tussen PBL, SCP en CPB. De Miljoenennota van 2024 ging uitgebreid in op brede welvaart, maar in de Miljoenennota’s van 2025 en 2026 is de term amper terug te vinden.

Uit deze analyse kwam naar voren dat de institutionalisering van brede welvaart weliswaar gestart is, maar dat het geen gegeven is: zonder blijvend eigenaarschap en mandaat kan het net zo makkelijk weer uit beleidsdocumenten verdwijnen. Voor NbS betekent dat een kwetsbare basis: het argument voor groene oplossingen verliest houvast op het moment dat het bredewelvaartkader waarop het steunt, uit het beleid wegvalt. Zorgelijk is dan de vaak diepgewortelde verkokering en fragmentatie van de besluitvorming waardoor de regie op integrale samenhang niet echt in beeld komt.

Lessen uit ‘Brede welvaart in het Vechtdal’

Om te zien wat er gebeurt als beleid de praktijk raakt, onderzochten de auteurs de regiodeal Ruimte voor de Vecht, waar sinds 2019 dertien maatschappelijke en publieke organisaties onder de noemer ‘Brede welvaart in het Vechtdal’ samenwerken aan de inpassing van NbS. Uit interviews met betrokkenen komen twee lessen die direct van toepassing zijn op vergelijkbare gebiedsprocessen.

Les 1: brede welvaart helpt NbS in de eerste plaats als verbindend narratief, zie het niet te snel als rekeninstrument. Het bood een overkoepelend verhaal waarin de sociale, ecologische en economische doelen van NbS samenkwamen, en liet ruimte voor partijen om er zelf invulling aan te geven. Die flexibiliteit was juist de kracht: het begrip kon worden “opgerekt” naar de eigen context, en hielp zo om coalities rond NbS te sluiten. Dat werkte beter voor brede overheden als provincies en gemeenten dan voor taakgerichte organisaties zoals waterschappen, die minder gewend zijn aan die interpretatieruimte.

Les 2: verplichte kwantificering kan het proces juist tegenwerken. De verplichte CBS-indicatoren van de Monitor Brede Welvaart sloten volgens betrokkenen slecht aan bij de lokale NbS-praktijk. Het gevolg: het gebruik van brede welvaart bleef grotendeels intern gericht, richting bestuurders, en werd in communicatie naar de omgeving actief vermeden. Dit is een aandachtspunt voor gebiedsprocessen die overwegen standaardindicatoren verplicht te stellen bij NbS-projecten. Een te vroege of te strikte focus op meetbaarheid kan de gezamenlijke zoektocht naar invulling blokkeren, terwijl juist die gezamenlijkheid de meerwaarde van het concept is voor de opschaling van NbS.

SEIS: brede welvaart concreet maken voor NbS-afwegingen

Wie uiteindelijk toch harde cijfers nodig heeft om NbS te vergelijken met een grijs alternatief, hoeft niet te kiezen tussen narratief en kwantificering. De Sociaaleconomische Impact Scan (SEIS), een binnen NL2120 ontwikkelde methode, brengt in een stapsgewijs schema in beeld hoe een NbS-maatregel, via impact op de omgeving, bijdraagt aan de acht thema’s van de Monitor Brede Welvaart.

Lees meer over de SEIS: Wat zijn de sociaaleconomische effecten van Nature-based Solutions? | NL2120

Waar een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) volledige informatie over een maatregel vereist en veel tijd en geld kost, is de SEIS al bruikbaar in een vroege planfase, wanneer een NbS-ontwerp nog niet is uitgekristalliseerd, en relatief snel op te zetten met literatuuronderzoek en expertsessies.

Toepassing van de SEIS binnen de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) laat zien dat de methode goed werkt als eerste schifting tussen een NbS-variant en een civieltechnisch alternatief, en als opstap naar een volwaardige MKBA later in het proces: een praktisch tussenstation voor wie vroeg in een traject al iets wil zeggen over de sociaaleconomische meerwaarde van NbS.

Drie aanbevelingen voor besluitvormers

Op basis van hun bevindingen doen de auteurs drie aanbevelingen aan besluitvormers die brede welvaart willen inzetten voor NbS in gebiedsprocessen:

Zet brede welvaart eerst in als samenwerkingsnarratief rond NbS, niet als beoordelingskader. Laat ruimte voor interpretatie in de vroege fase van een proces; dat is geen vrijblijvendheid, maar de voorwaarde waaronder partijen eigenaarschap over het gezamenlijk NbS-verhaal ontwikkelen.

Organiseer coalities, geld en urgentie actief rond NbS. Investeer in kwartiermakers die partijen aan tafel houden, bundel financieringsstromen over sectorale schotten heen zodat NbS niet afhankelijk is van één budget, en koppel NbS expliciet aan urgente regionale opgaven om momentum vast te houden.

Ga pas kwantificeren als de gezamenlijke visie op NbS staat. Financiers hebben uiteindelijk kasstromen en cijfers nodig om in NbS te investeren, maar wie brede welvaart te snel versimpelt tot indicatoren, ondermijnt de normatieve dialoog die het draagvlak voor NbS oplevert. Gebruik indicatoren als gespreksinput voor lerend beleid, niet als een gegeven startpunt.

Naar een steviger institutionele basis voor NbS

De conclusie van de auteurs is dat brede welvaart en NbS elkaar versterken: brede welvaart geeft NbS legitimiteit op de lange termijn, en het multifunctionele karakter van NbS draagt op zijn beurt bij aan het vergroten van brede welvaart. Maar die synergie vraagt om een institutionalisering die nog een stap verder moet. Daarvoor zijn sterkere verbindingen tussen rijk, provincies, gemeenten en waterschappen (multi-level governance) nodig, en een stevigere plek voor brede welvaart binnen multi-stakeholderprocessen rond NbS (multi-actor governance). De SEIS-methode kan daarin een schakelfunctie vervullen, door gezamenlijk vast te stellen welke aspecten van brede welvaart significante baten van NbS opleveren waar partijen ook daadwerkelijk voor willen betalen.

Download de policy brief hier