Oogstdag: de toekomst van het Friese veen

31 oktober 2025

‘Een Frysk wolkom’. Zo worden we door Maaike van Alphen hartelijk ontvangen in het prachtige Hegewarren, op de Oogstdag NL2120 op 7 oktober. Hoe ziet de toekomst van het Friese veen eruit? Die vraag staat centraal op deze dag. We luisteren naar vele inspirerende sprekers, oogsten kennis en ontmoeten elkaar. Last but not least, brengen we een bezoek aan de twee pilots in de Hegewarren: de lisdoddeteelt en een innovatieve melkveehouderij. Een terugblik, maar we kijken ook vooruit. 

Kennis met praktijk verbinden

NL2120-bestuurslid Maaike van Alphen vertelt dat er maar liefst 70.000 hectare veenweidegebied is. De verdroging van hoge zandgronden en bodemdaling in Friesland, geeft de urgentie aan om duurzaam aan de slag te gaan met deze veenweidegebieden. Ze drukt ons op het hart om kennis met praktijk te verbinden. In de Hegewarren wordt al volop geëxperimenteerd met het verhogen van het waterpeil en passende soorten landgebruik. “Geweldig dat jullie met zovelen zijn gekomen om vandaag te komen proeven en ervaren wat we hier met elkaar allemaal voor moois doen.” 

Naast deze pilots in de Friese Veenweidegebieden heeft NL2120 nog pilots in de deltametropool Rotterdam/Drechtsteden.  

Van verkennen naar verdiepen

Alex Hekman, NL2120-directeur, blikt kort terug op de oogst van het afgelopen jaar: “Het schip is gaan varen, we hebben de koers steeds meer aangescherpt en flinke stappen in kennisontwikkeling gemaakt. Inmiddels hebben we een longlist van kansrijke Nature-based Solutions, een kennisagenda, 13 PhD’ers en 4 mooie pilots. We zijn zichtbaarder geworden en we hebben de samenwerking met bedrijfsleven, overheid en onderwijs vergroot.” Komende jaren gaan we meer de diepte in, geeft Alex aan: “We schalen de kansrijke Nature-based Solutions op en we zoeken naar passende verdienmodellen. De kennis die we opdoen delen we vervolgens met de omgeving, zodat bijvoorbeeld boeren gaan deelnemen.”

“Laat zien wat je doet. Dan raak je hart én hoofd.”

Alex Hekman, NL2120-directeur 

Bouwstenen voor het toekomstbeeld van veenlandschappen

Bianca de Vlieger (werkstroom 4) licht toe waarom we nú moeten handelen als we de vicieuze cirkel van bodemdaling willen doorbreken. In het ‘business-as-usual’-toekomstbeeld van het Fries veen, zijn de negatieve gevolgen duidelijk: het veen verdwijnt (waardoor we steeds harder moeten pompen en de dijkopgave toeneemt), funderingen en andere infrastructuur lopen schade op en het is de vraag of landbouw nog mogelijk is. Daar tegenover staat een toekomstbeeld met meer natuurlijke dynamiek, sturen op nat (in plaats van droog), met ander landgebruik en het natuurlijk vasthouden van water. Wat is er nodig om naar dit toekomstbeeld te bewegen?  

Met een ‘serious game’ start Friso Klapwijk het gesprek over welke bouwstenen we nodig hebben en welke eerste stappen we kunnen nemen om dit toekomstbeeld te creëren. We kruipen in diverse rollen en perspectieven om naar dit toekomstbeeld te kijken: bankier, dijkgraaf, ecoloog, melkveehouder, wethouder economie, directeur circulaire bouwmaterialen, beleidsadviseur van de provincie en regeneratieve boer.

Veen vanuit drie perspectieven

Na het middaguur laten Remco van Maurik (Wetterskip), Tim Selders (Veenweiden Innovatiecentrum) en Henriette Waals (Arcadia) elk hun perspectief op de toekomst van het Friese veenweidegebied zien. Remco van Maurik maakt duidelijk dat de kosten van waterschappen enorm toenemen en goedkopere, natuurlijke oplossingen voor hoog waterpeil, kerven en groene dijken daarom meer aandacht verdienen. Tim Selders neemt ons via een ‘Wat als…’ verhaal mee in zijn groene toekomstbeelden en dringt aan om veranderingen te beginnen met kloppende businessmodellen voor boeren en andere grondeigenaren. Henriëtte Waal laat zien hoe je mensen mee kunt nemen door de oplossingen lichamelijk ervaarbaar te maken en hoe sterk een verbeeldende manier van werken iets teweeg kan brengen. 

Remco van Maurik (Wetterskip)

Tim Selders (Veenweiden Innovatiecentrum)

Henriette Waals (Arcadia)

Op naar de pilots

Lisdoddeteelt

Jasper van Belle ontwikkelt namens Feangreide Fryslân het NL2120 veen-waterbedrijf in de Hegewarren. De vraag is: wat kun je produceren als het veen te nat is voor gras en koeien? Op deze plek wordt onderzocht hoe lisdoddeteelt op grotere schaal kan worden toegepast, op een manier die praktisch haalbaar is voor boeren én economisch rendabel is. 

Meer weten over de lisdoddeteelt? Luister het fragment ‘Lisdodde als helper’  (8 minuten).

Melkveehouderij

Op deze melkveehouderij wordt onderzocht hoe je een veenbodem zo kan vernatten dat je er ook nog een melkveebedrijf kunt runnen. Er wordt geëxperimenteerd met verschillende gradaties van vernatten en met het Jersey- koeienras, dat wendbaarder is op natte grond dan de gangbare melkkoe.  

Meer weten? Luister naar het fragment ‘Op een zondagochtend 10 hectare veenweide gekocht’ (duur: 10 minuten).

Akkrumer Goedland

“Akkrumer Goedland is een initiatief dat van onderop is begonnen met een aantal boeren die inzagen dat als we zo doorgaan met boeren, het veen opraakt”, vertelt Albert van der Ploeg, voorzitter van Akkrumer Goedland. Hoe ga je om met de uitdagingen van een verhoogd waterpeil? In deze video vertellen een aantal agrariërs en ondernemers uit Akkrum en omgeving hun verhaal. 

Oogst van de dag

Wat nemen deelnemers aan deze oogstdag mee naar huis?

 “De hele dag draaide om de toekomst van het landschap veen. Duidelijke focus, maar wel vanuit verschillende perspectieven. De tastbare pilot van lisdodde toont de uitdagingen van een nieuwe teelt, zoals water aanvoer, zaai problemen en opschalingsuitdagingen. Er wordt volop geëxperimenteerd en gemonitord en Jasper van Belle nam ons volop en vol enthousiasme mee in alle stappen die hierin gezet worden. Erg inspirerend om te zien.”

Daan Verstand (WUR)

“De rit van 5 uur heen en terug naar de Oogstdag van NL2120 in Nationaal Park De Alde Faenen in Friesland was het helemaal waard. Ik heb de voor mij tot dusverre niet zo bekende uitdagingen van het inklinkende veenlandschap leren kennen. Ook was het interessant om de toekomstbeelden en manieren hoe partners daar invulling aan geven uitgelegd te krijgen. En onze blik vanuit IVN Natuureducatie daaraan toe te kunnen voegen.”   

Sylvia Spierts-Brouwer (IVN Natuureducatie)  

“Het is interessant om de verbinding te leggen tussen beleid en praktijk, en de wisselwerking tussen de twee te zien. Ik vond het ook waardevol om op deze dag mensen te spreken buiten mijn werkstroom, zoals ontwerpers.”

Tsjerk van Doornik (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat)

“De nacht voor de oogstdag hadden we vanuit drie werkstromen onze eigen oogstnacht. Zo konden we goed uitwisselen en de samenwerking opzoeken. Er was ook tijd voor ontspanning bij het tafelvoetbalspel en tijdens het eten. Iets om volgend jaar te herhalen, dus hierbij vooral ook de uitnodiging aan alle jonge NL2120 betrokkenen van andere organisaties uit het hele consortium!” 

Zes jonge NL2120 onderzoekers van WUR

Wat heb jij geoogst? Deel je antwoord (en eventueel de link naar dit artikel) op LinkedIn. Gebruik de hashtags #Oogstdag2025 #NL2120 en tag @NL2120.