Van idee naar impact: een NbS business model canvas voor succesvolle Nature-based Solutions

Dit NbS Canvas maakt niet alleen de economische waarde van natuurlijke oplossingen inzichtelijk, maar ook de ecologische en sociale effecten van toegepaste NbS. Daarmee biedt het houvast in complexe gebiedsprocessen rond klimaatadaptatie, natuurherstel en duurzame ontwikkeling. Betrokken partijen krijgen sneller inzicht in rollen, verdienmodellen en afhankelijkheden.
Het instrument is ontwikkeld op basis van het originele Business Model Canvas en verder uitgewerkt binnen het Europese project Connecting Nature en het kennis- en innovatieprogramma NL2120.

De eerste toepassingen in pilotgebieden van NL2120 laten al zien dat het ‘nieuwe’, doorontwikkelde model effect heeft: rond de lisdoddeteelt in De Hegewarren en bij coöperatief landgoedbedrijf Akkrumer Goedland draagt gebruik van het NbS Canvas bij aan een betere samenwerking tussen betrokken partijen en helpt het om keuzes beter te onderbouwen. Deze pilots laten zien dat het instrument vooral in de vroege planfase waardevol is: partijen krijgen sneller inzicht in rollen, verdienmodellen en afhankelijkheden.

Van versnipperde naar gestructureerde planvorming

Het NbS Business Model Canvas is ontwikkeld omdat er een groeiende behoefte is aan overzicht in complexe gebiedsopgaven en aan een brede benadering van ‘kosten & baten’ van maatregelen. In de praktijk werken overheden, waterschappen, boeren, bedrijven en maatschappelijke organisaties steeds vaker samen aan Nature-based Solutions, zoals natte teelten, waterberging en natuurinclusieve gebiedsontwikkeling.

Een traditioneel business model doet een NbS-project veelal te kort. Die traditionele benadering richt zich vooral op lineaire ketens en financiële opbrengsten, terwijl NbS juist draaien om gedeelde waardecreatie: ecologisch, sociaal én economisch. Het nieuwe canvas biedt hiervoor een gestructureerd alternatief.

Ecologie en sociale waarde centraal

Het hernieuwde NbS Canvas voegt expliciet extra dimensies toe. Naast kosten, partners en activiteiten zijn ecologische effecten zoals biodiversiteit en CO₂-reductie, en sociale waarden zoals gezondheid, werkgelegenheid en leefbaarheid, opgenomen. Zo ontstaat een integraal beeld van de kosten, baten en bredere effecten van NbS, dat helpt bij de afweging of en hoe een NbS kan worden ingezet.

Binnen het kennis- en innovatieprogramma NL2120 is het instrument verder doorontwikkeld. Daar zijn onder meer nieuwe onderdelen toegevoegd, zoals een expliciet contextblok, een risicoanalyse en een duidelijker onderscheid in inkomstenstromen. Dit helpt niet alleen te kijken of een project financieel haalbaar is, maar ook of het maatschappelijk en ecologisch verantwoord en uitvoerbaar is.

Praktijktoets met gebiedsprojecten

De tests in de pilots maken zichtbaar hoe de teelt van lisdodde niet alleen bijdraagt aan minder broeikasgasuitstoot en het tegengaan van bodemdaling, maar ook nieuwe ketens kan creëren voor biobased bouwmaterialen. Tegelijk maakt het canvas inzichtelijk waar financiële onzekerheden en juridische knelpunten zitten.

Samenwerking als centraal onderdeel

Een belangrijk onderdeel van het NbS Canvas is dat het samenwerking expliciet maakt. Waar traditionele modellen vaak één organisatie centraal stellen, laat dit canvas zien dat NbS veelal in samenwerking met verschillende partijen ontstaan.

Het canvas helpt om afspraken over governance, eigenaarschap en financiering vroegtijdig te structureren. Daarmee ondersteunt het niet alleen ontwerp, maar ook besluitvorming en draagvlakvorming tussen publieke en private partijen.

Van project naar portfolio

Naast het individuele canvas is ook een NbS Portfolio Canvas ontwikkeld. Dit maakt het mogelijk om meerdere subprojecten binnen één gebied in samenhang te analyseren. Hierdoor kunnen projecten met verschillende baten en kosten elkaar versterken in plaats van los van elkaar worden beoordeeld.

“Met het NbS Canvas brengen we niet alleen de business case in beeld, maar ook de maatschappelijke en ecologische baten van een project. Dat maakt besluitvorming in complexe gebiedsprocessen concreter en transparanter.”
Virag Szijjarto, onderzoek Wageningen Social & Economic Research

Wil je meer informatie of samenwerken? Neem contact op met Allard Jellema of Virag Szijarto.

Lees het rapport hier