Nature-based Solutions voor rivieren

Ruimte voor de Rivier is misschien wel de bekendste Nature-based Solution in Nederland en daarbuiten: na het extreem hoge water in de jaren negentig van de vorige eeuw is besloten rivieren meer ruimte te geven, zodat ze bij hoogwater meer water kunnen afvoeren zonder overstromingen te veroorzaken. In het programma ‘Ruimte voor de rivier’ zijn tussen 2006 en 2019 onder meer extra zijtakken (nevengeulen) voor rivieren gegraven.

Naast het vergroten van waterveiligheid, is er onder Ruimte voor de Rivier ook 12.000 hectare nieuwe natuur gerealiseerdSinds Plan Ooievaar in 1986 is dit zelfs 28.000 hectare. Dit leidde tot het herstel van zeldzame habitats, tot de terugkeer van tientallen soorten die eerder uitgestorven waren of lange tijd zeldzaam waren in het rivierengebied, zoals de bever, zeearend en grote zilverreiger, en het bood veel kansen voor recreatie en toerisme. 

Ook de komende jaren zijn nog ingrepen nodig om ons rivierenlandschap toekomstbestendig te maken. In Nederland zijn dijken, sluizen en stuwen aangelegd en onze rivieren waar mogelijk rechtgetrokken. Door het verdwijnen van meanders en door de aanleg van kribben, is de stroomsnelheid in de vaargeulen verhoogd. De keerzijde hiervan is dat de rivierbodem zakt: zo is de bodem van de Waal op enkele plekken sinds 1950 bijna twee meter gedaald. Dit veroorzaakt problemen voor de binnenvaart en voor de landbouw, natuur en drinkwaterbedrijven, door een meedalende grondwaterstand.

Een natuurlijke oplossing hiervoor is het graven van extra, permanent meestromende nevengeulen. Een (grotere) nevengeul laat de erosieve kracht van de rivier afnemen en er kunnen visvriendelijke geulen ontstaan, waar allerlei andere flora en fauna zich ook ontwikkelen. Door het tegengaan van rivierbodemzakking, neemt de verdroging van de uiterwaarden bovendien af.

Ook wordt er op diverse plekken in Nederland het zomer- en winterbed van rivieren opnieuw ingericht, zoals bij de Vecht. Hier zijn nieuwe meanders aangebracht en natuurvriendelijke oevers. Hierdoor verbeteren de rivierprocessen en  ontstaan mogelijkheden voor de ontwikkeling van waardevolle natuur. Op momenten met hoge waterstanden kunnen de rivieren ook water beter bergen, waardoor het risico op overstromingen afneemt.